• Facebook
  • Twitter
  • İnstagram
  • Youtube
  • Google Plus
  • Telefon 0539 404 72 34
Ortadoğu'da Kültür ve Tarih Talanı


Soru  : ÖnceOrtadoğu ve Mezopotamya’nın tarihi ve kültürel mirasını ve bu mirasın insanlıkiçin önemini anlatabilir misiniz?

Cevap : Bir kere insanlığın yeryüzüne çıkışyeridir Ortadoğu. Birçok ilahi dinin merkezi, nice peygamberin çıkışnoktasıdır. İlk madenin kullanılışından yazının icadına, ilk ameliyata nicekeşfin de merkezi bu topraklardır. Bu sebeple ilk medeniyetler buradafilizlenmiş ve ortaya muhteşem bir miras çıkmıştır. Mesela bir Suriye’ye daha 1940larda kurulmuş bir Suriye olarak bakamazsınız. Zaten onlarda ben Suriyeliyimdediklerinde çok komik kaçacaktır. Sümerlerin yazıyı buldukları topraklarburalar. Sonra Asurluların ticarette ilk kez toprak tabletlere senetdüzenledikleri topraklar. Akad ve Babillilerin üstün silahları ile elegeçirdikleri topraklar. Mısır ve Hitit arasında bir türlü paylaşılamayantopraklar. Hatta dünyanın ilk uluslararası barış anlaşması Kadeş’in imzalanmasınasebep olan topraklar. İlahi Dinlerin merkezi olan topraklar. Bakıyorsunuz ŞamKasyun Dağı’nın üzerinde Hz.Adem’in oğlu ve Kabil tarafından öldürülen Habil’indev mezarı duruyor. Demek ki insanlığın ilk cinayetinin işlendiği topraklar daburası. Yahya Peygamber’in mübarek başı Şam Emeviye Camiinin içinde. PeygamberEfendimiz (SAS) küçük bir çocukken amcası Ebu Talib ile bu topraklara gelmiş.Sadece ilahi dinler değil putperestliğin her türü de burada. Çocukluğumuzda okuduğumuzConan çizgi romanındaki kahramanın her kızdığında küfrederken adını anldığıCrom yada Mitra adındaki ilkçağ tanrıları hepsi buralarda doğru ve dünyayayayıldı. Burada Mısır’ın Serapis’inden, Roma’nın Jübiter’ine hepsini bir aradabulabilirsiniz.

Tabi bu topraklar sadece İlkçağMedeniyetleri yaşamadı. Perslerden Sasanilere, Emevilerden Abbasilere, Fatimi,Selçuklu, Eyyübi, Memlüklü ve Osmanlı’ya kadar nice medeniyet buralara çeşitçeşit eser verdi.

Tabi tüm bunları göz önüne alınca, butoprakların insanlığın ortak hafızası olduğunu söyleyebiliriz. Yani sadece butoprakların insanının değil hepimizin. Tabi bu durumda herkesin bu konudahassas olması ve bu değerlerin korunmasına itina göstermesi gerekiyor.

 

Soru :  Peki bölgedekiçatışma ortamı, savaşlar bu kültürel mirası nasıl etkiledi?

Cevap : Tabi ki ciddi anlamda etkiliyor. Meselasavaş öncesi Şam’da bulunan birçok eser restore ediliyordu. Mesela MemlükSultanı Baybars’ın Zahiriye Medresesi ve içindeki Türbesi. O kadar güzel tamirgördü ki. İçindeki süslemeler ilk gün ki gibi oldu. Şuan durumu nedir acaba ?En çok da Halep için üzülüyor insan. Halep üzerine yapılan bir envanterçalışması öncesi acaba Türk İslam Kültürü adına üç bin eser varmıdır diye yolaçıkan arkadaşlar otuzbin civarında eser tespit ettiler. Manzaraya bakar mısınız!

Soru : Hangi önemli eserler yok edildi?

Cevap :  Halep Ulucami, o güzelim Halep Çarşıları tanınmaz hale geldi.

Humus’taki Halid bin Velid Hz. Camisi ve Türbesi neredeyse tamamen yıkıldı.Savaş ne yazık ki mukaddesatı da tanımıyor. Önüne gelen ne ise cami, kilise,havra demeden yıkıp atıyor. Camiye acımayan ilkçağ tapınaklarına mı acıyacak.Onları da tahrip ettiler. Mesela basında da çok adı duyulan Palmira, yaniArapların tabiri ile Tedmur. Şarkılara konu olan bir kadın vardır Romalılarakafa turan Zennube. Romalılar ona Zenobya derler. O kadının şehri idi Palmira.Düne kadar sık sık gittiğimiz yer. Bizim Efes Antik Kenti gibi hatta belki dahabüyük bir alanı kaplayan bir kültür mirası. Ama ne oldu İşid’in elinde hergünkolu bacağı doğranıyor. İşid, anlayış olarak vehhabi bir geleneğe sahip. Birkişi öldüğünde ona ait herşey yok edilmeli. Yoksa arkadan gelenler onatapabilir. Bugün Suud yönetiminde de olan bu anlayış ne yazık ki tarihieserlerin en büyük düşmanı.

 

Soru : Bölgedeki savaşların paravan edildiği bir detarihi eser kaçakçılığı söz konusu. Bu konuda neler söylemek istersiniz?

Cevap : İlk bakışta savaş içindeki bu tarihi eserkaçakcılığı bir komplo teorisi olarak gözükebilir. Ama savaş bitim de sulardurulduğunda o toprakların eserleri, Avrupa’nın Amerika’nın modern müzelerinde ortayaçıkmaya başlayınca işin rengi değişiyor. Sömürgeci devletler hala aynı ve buanlayış savaşlarda yine gerçek yüzünü göstermeyi sürdürüyor. Hemde çok akıllıcayapılıyor bu iş. Irak işgalinde müzelere Amerikalı askerler dalmıyor. Böylebirşey olsa infial olur. Amerika temizleyemez bu durumun meydana getireceğiolumsuz havayı. Kendi halklarına yaptırılıyor bu pis işler. Biz birşeyyapmadık, onlar kendi kendilerine yapıyor havası estiriliyor. Tabi toplumda birkargaşa hakim kapanın elinde kalıyor durumu. Müzeler işgal ediliyor, talanyağma ve eserler çok düşük meblağlar ile Avrupa ve Amerika Müzelerinenaklediliyor.

İşid’in kameralara yansıdığı gibi önüne gelen heykeli yok ettiğini dedüşünmüyorum. Yakında onlarda boy gösterecektir modern Avrupa Müzelerinde.Adamlar bizim Anadolu’daki Selçuklu Mumyalarına cami halılarına bile gözdiktikten sonra İnsanlığın ilk mirasları olan bu ortadoğu müzelerindekilerenasıl bir iştah duyuyorlardır tahmin edin.

Soru : Bölgedeki kültürel talanı sayılarla nasılifade edebiliriz?

Cevap : Bu talan ile aslında kendi hafızamızı yokediyoruz. Ortak mirasımızı ortadan kaldırıyoruz. Tabi devamında birilerininempoze ettiği başka bir tarihe inanmak zorunda kalacağız. Mesela İslamMedeniyeti’nin barbarlığından bahseden birine verilecek en güzel cevap İslam Sanatı’nınen güzel eserlerinin bulunduğu Ortadoğu mimarisidir. Alaaddin’in SihirliLambası yada Sinbad masallarındaki şehir silüeti Şam’dır, Bağdat’tır,Kahire’dir ve hala ayaktadır. Ama sen kendi elinde İşid diye bir örgüttüretiyorsun. Sanki o toprakların insanlarının içinden çıkmış gibigösteriyorsun ve önüne gelen kubbeyi onların eli ile patlatıyorsun. Aslında sonderece akıllıca. Ve kimse de tepki vermiyor. Kendileri yapıyor kendileribuluyor diyorlar.

Soru : Eklemek istediğiniz son bir şey var mı ?

Cevap : Söylemek istediğim son şey, Sömürgecidünyanın tarzı artık değişti. Eskiden yeni bir coğrafyaya gittiklerinde oradakihalkları silah ile sindiriyor ve ganimeti yağmalıyorlardı. Bunu Hindistan’da,Yeni Kıta Amerika’da, Afrika’da onbinlerce örneği ile hayata geçirdiAvrupalılar. Şimdi kendi askerini gönderme, zorla kapma çalmalar yok. Otopraklarda bir örgüt türetme ve onların eli ile istediği herşeyi yapma vesonra kanimete konma var. 21.yy ın bu sinsi sömürge politikası farkedilmeli vegerekli önlemler alınmalı. Yoksa olan hem dünya mirasımıza hem geçmiş hemde geleceğimize olacak.